Drijfveren

Waarom doen we wat we doen?

Misschien ken je het wel. Je moet een lastig besluit nemen. Je maakt een lijstje met voor- en nadelen. Het is nu duidelijk wat je moet gaan doen en toch voelt het niet goed. Grote kans dat je onvoldoende hebt geluisterd naar je drijfveren. Drijfveren bepalen bewust en onbewust waarom we iets doen. Hoe beter je weet wat jij belangrijk vindt, hoe beter je in staat bent om een weloverwogen keuze te maken die goed aanvoelt. Dit geldt ook voor je werk. Als je een baan hebt die aansluit bij je drijfveren, dan zal deze baan je minder energie kosten en haal je er meer voldoening uit. Maar welke drijfveren kun je onderscheiden en welke passen bij jou?

drijfveren

Welke drijfveren bestaan er en wat betekenen deze voor mijn werk?

Er bestaan verschillende theorieën over drijfveren. Twee bekende theorieën zijn het motivatiemodel van Steven Reiss en de loopbaanankers van Edgar Schein. Het model van Reiss behandelt universele waarden die vaak ook gevolgen hebben voor je loopbaankeuzes. De theorie van Schein gaat alleen over drijfveren in relatie tot werk en carrière. 

Motivatiemodel van Steven Reiss

Professor psychologie Steven Reiss onderzocht de vraag: “Waarom doen we wat we doen?” Op basis van een enquête bracht hij 16 basisbehoeften in kaart[1]. Volgens Reiss wordt iedereen gestuurd door deze drijfveren. Alleen de mate waarin een drijfveer dat doet, verschilt per persoon.

1. Macht
Hoe machtiger je bent, hoe meer je in staat bent om anderen (personen, organisaties) te laten doen wat jij wilt. Mensen met deze drijfveer zijn meer bezig met hun eigen belang dan met het belang van anderen. Managers en directeuren zijn typische voorbeelden van beroepen met macht.

2. Onafhankelijkheid
De behoefte aan autonomie en onafhankelijkheid. Kunnen doen wat je wilt. Bijvoorbeeld als zelfstandig ondernemer of auteur. Onafhankelijkheid komt vaak terug in onderzoeken naar tevreden werknemers. Managers en organisaties hebben de neiging hun werknemers te willen controleren terwijl diezelfde werknemers daar niet altijd op zitten te wachten.

3) Nieuwsgierigheid
De behoefte om kennis op te doen, andere dingen te leren. Dit is een drijfveer die ervoor zorgt dat mensen ontdekkingen doen of tot nieuwe inzichten komen. Bijvoorbeeld als journalist, marktonderzoeker, industrieel ontwerper of kunstenaar. Dit is een drijfveer die sterk samenhangt met het persoonlijkheidskenmerk openheid uit de big five persoonlijkheidstheorie

4. Acceptatie
Vroeger was het van levensbelang om door een groep geaccepteerd te worden. Een groep bood bescherming en kansen. Tegenwoordig, is dat van minder groot belang maar de behoefte aan acceptie is wel in iedereen aanwezig. Niemand wil afgewezen worden. De mensen die hier gevoeliger voor zijn, zullen extra hun best doen om geen kritiek te krijgen. Een erg grote hang naar acceptatie kan samenhangen met een lage score op emotioneel onbekommerd. Maar er zijn ook genoeg mensen die gewoon erg graag hun best doen voor anderen. Bijvoorbeeld als leerkracht, verpleegkundige of animatiemedewerker.

5. Orde
Mensen met deze drijfveer hebben behoefte aan een georganiseerde, stabiele, voorspelbare omgeving. Of zoeken werk waarin ze orde kunnen aanbrengen of hun organiserende kwaliteiten tot hun recht komen. Dit is een drijfveer die samenhangt met het kenmerk ordelijkheid uit de big five persoonlijkheidstheorie. In veel beroepen is dit een gewenste eigenschap. Van jurist tot onderhoudsmonteur en van officemanager tot werkvoorbereider.

6. Verzamelen en sparen
Reiss noemt dit in het Engels ‘saving’ en gaf aan dat mensen evolutionair voordeel hadden bij het verzamelen van voedsel. In de huidige tijd kun je dit vergelijken met sparen voor later, een goede pensioenvoorziening of een vaste baan. Deze drijfveer wordt ook wel zekerheid genoemd. Zekerheidszoekers zullen minder snel een eigen bedrijf starten en liever een vaste baan ambiëren bij een overheidsinstelling of grote werkgever.

7. Eer
Wordt ook wel loyaliteit genoemd. In de privésfeer doe je dat wat je familie, groep waartoe je behoort van je verwacht. Dit versterkt het groepsgevoel en ‘voelt’ goed. In relatie tot werk betekent dat mensen gevoelig zijn voor tradities en conventies. Hiermee wordt bedoeld dat men zich neigt te gedragen zoals iedereen zich volgens geschreven en ongeschreven regels behoort te gedragen. Sommige beroepen hebben een traditioneler karakter. Zoals dat van een politieagent, notaris of accountant.

8. Idealisme
Een idealist voelt de noodzaak om de wereld te verbeteren. Vaak doet hij of zij dat samen met anderen. In relatie tot werk kan dat betekenen dat je bij een idealistische organisatie als Greenpeace, Artsen zonder Grenzen of het Wereld Natuur Fonds gaat werken. Dat kan in verschillende functies. Van communicatiemedewerker tot fondsenwerver.

9. Sociaal contact
Bij de drijfveer sociaal contact is er de sterke behoefte om tijd door te brengen met vrienden en collega’s en daar plezier aan te beleven. In principe wil ieder mens wel contact met andere mensen, alleen de mate waarin kan sterk verschillen. In relatie tot werk kun je denken aan contactuele beroepen als relatiemanagerrecruiter en horecamedewerker.

10. Familie
Voor veel mensen is familie en dan vooral de behoefte om je eigen kinderen groot te brengen en van ze te houden een zeer sterke drijfveer. In relatie tot werk kan dat betekenen dat je op zoek bent naar een baan waarin de balans tussen werk en privé goed te regelen is.

11. Status
Status kan een sterke drijfveer zijn. Bewust en onbewust. Wordt iemand advocaat omdat hij of zij het leuk vindt om wetteksten te lezen, op te komen voor mensen die hulp nodig hebben of speelt de status van het beroep ook een rol? Status zorgt ervoor dat anderen tegen je op kijken, dat je aanzien hebt.

12. Wraak
Je voelt dan dat je iets moet doen om iemand terug te pakken. In relatie tot werk kan dat bijvoorbeeld beteken dat je iemand wilt laten zien dat je weldegelijk in staat bent een bepaalde opleiding af te maken of een goede vakman of vakvrouw te worden. Wraak kun je ook zien als het aangaan van een wedstrijd en graag de beste willen zijn. Bijvoorbeeld als verkoper.

13. Seks & Romantiek
Evolutionair gezien is romantiek en de behoefte aan seks een sterke drijfveer. Want op die manier komen er nakomelingen en zorg je ervoor dat je genen worden doorgegeven. In relatie tot werk is deze drijfveer minder relevant. Tenzij je redeneert dat de kans op seks of romantiek toeneemt als je een aantrekkelijk beroep uitoefent en daardoor een grotere kans hebt op een relatie.

14. Eten
Dit is wellicht een wat vreemde drijfveer en ook niet direct gerelateerd aan werk. Maar eten is natuurlijk van levensbelang. Maar in de huidige tijd is er doorgaans altijd eten en hoeven mensen zich hier niet druk over te maken,

15. Fysieke activiteit
Sommige mensen kunnen niet stilzitten en zijn niet geschikt voor een kantoorbaan. Voor hen is het fysiek bezig kunnen zijn, met je handen werken, onderweg zijn of een andere activiteit waarbij je beweegt een belangrijk motivatie voor het vinden van passend werk. Denk daarbij aan praktische beroepen als vrachtwagenchauffeur, installatiemonteur, timmerman en loodgieter.

16. Rust
De drijfveer rust is het tegenovergestelde van opwinding en actie. Het is een kenmerk dat goed past bij de meer introverte mensen. Met deze drijfveer ben je op zoek naar werk waarin je op jezelf kunt zijn en niet continu wordt afgeleid. Denk bijvoorbeeld aan werk als programmeur, vertaler of laborant.

 

Loopbaanankers van Edgar Schein

De Amerikaanse auteur en onderzoeker Edgar Schein[2] is wereldwijd bekend om zijn onderzoek naar loopbaanwaarden. Hij noemt deze liever loopbaanankers en worden ook wel carrièreankers genoemd. Volgens Schein kun je onderscheid maken tussen 8 loopbaanankers. Bij elk anker staat, indien van toepassing, de drijfveer van Reiss die veel overeenkomsten vertoont.

1. Technisch - Functioneel
Schein bedoelt hiermee dat iemand een vakman of vakvrouw wil zijn. Iemand met dit loopbaananker wil heel goed in zijn of haar vak zijn. Bijvoorbeeld als automonteur, medisch specialist of software developer.

2. Algemeen management
Dit loopbaananker vertoont veel overeenkomsten met de drijfveer ‘macht’ van Reiss. Mensen met dit loopbaananker willen volgens Schein zo hoog mogelijk in de organisatie opklimmen zodat ze meer zeggenschap en verantwoordelijkheid krijgen.

3. Autonomie - Onafhankelijkheid
Deze loopbaanwaarde vertoont veel overeenkomsten met de drijfveer ‘onafhankelijkheid’ van Reiss. Mensen met deze waarde willen het liefst zelf kunnen bepalen wanneer en hoe ze werken.

4. Zekerheid - Stabiliteit
Mensen met dit anker hebben behoefte aan veiligheid, zekerheid en een stabiele werkomgeving. Deze waarde vertoont veel overeenkomsten met de drijfveer ‘verzamelen en sparen’ van Reiss. 

5. Ondernemingsgerichte creativiteit
Iemand met dit anker wil het liefst ondernemen. Iemand met dit anker zou je ook een entrepreneur kunnen noemen. Volgens Schein wil iemand met deze waarde een eigen organisatie of onderneming creëren, gebaseerd op zijn of haar talenten en waarbij men bereid is risico’s te lopen. 

6. Dienstverlening - Toewijding aan een zaak
Schein geeft aan dat mensen met deze waarde de wereld op een bepaalde manier willen verbeteren. Deze waarde heeft veel overlap met de drijfveer ‘idealisme’ van Reiss.

7. Zuivere uitdaging
Mensen met deze waarde willen in hun werk uitgedaagd worden. Deze waarde heeft veel overlap met de drijfveer ‘nieuwsgierigheid’ van Reiss. Maar ook met de drijfveer ‘orde’. Want volgens Schein is het loopbaananker ‘zuivere uitdaging’ van toepassing op mensen die moeilijke problemen en uitdagingen willen oplossen. Dit vraagt om nieuwsgierigheid maar ook om doorzettingsvermogen.

8. Levensstijl
Dit anker gaat over de balans tussen werk en privé. Mensen met deze waarde zijn op zoek naar werk waarbij ze voldoende tijd en energie hebben voor hobby’s, het gezin of het verzorgen van iemand anders en werk en privé goed kunnen combineren. Dit loopbaananker vertoont veel overlap met de drijfveer ‘familie’ van Reiss.

Wat is het verschil tussen werkwaarden en drijfveren?

De loopbaanankers van Schein worden ook wel loopbaanwaarden genoemd. Sommige mensen spreken ook wel van werkwaarden. Maar wat is nu het verschil tussen drijfveren, werkwaarden en loopbaanwaarden? Heel simpel gezegd zijn werkwaarden en loopbaanwaarden de drijfveren die van toepassing zijn op je werk of loopbaan. Werkwaarden gaan dus altijd over wat je met je werk wilt bereiken. Drijfveren kunnen ook gaan over waarden die minder met loopbaan en werk te maken hebben. Zoals de drijfveren ‘romantiek’ en ‘eten’ van Reiss. Als men spreekt over drijfveren in relatie tot je werk, gaat het dus over werk- en loopbaanwaarden.

Alle werkwaarden

De lijst met drijfveren en loopbaanwaarden van Reiss en Schein samen bestaat uit 27 drijfveren. Waarvan sommige, vijf in totaal, veel overlap vertonen. Naast deze werkwaarden zijn er nog meer werkwaarden te bedenken. Ben je benieuwd naar een compleet en uniek overzicht van drijfveren in relatie tot werk? Bekijk dan het overzicht van 50 werkwaarden. In dit overzicht staan ook de werk gerelateerde drijfveren van Reiss en loopbaanankers van Schein.

WERKWAARDENLIJST

 

Wat zijn mijn drijfveren?

Deze vraag zal voor de een makkelijker te beantwoorden zijn dan de ander. Je dient je daarbij drie dingen te realiseren. Het aantal drijfveren dat iemand heeft, kan per persoon verschillen. Drijfveren kunnen gedurende je leven veranderen en soms kan er sprake zijn van conflicterende drijfveren.

Aantal drijfveren

Volgens Reiss heeft iedereen een bepaalde score op elke drijfveer. Alleen de mate waarin kan per persoon erg sterk variëren. Sommige mensen zullen op een of slechts een paar drijfveren heel hoog scoren. Zoals iemand die al van jongs af aan weet dat hij of zij rijk wil worden. Maar de meeste mensen zullen verschillende dingen met hun werk willen bereiken. Waardoor kiezen lastiger is. Het is dus met andere woorden heel normaal dat je geen uitgesproken voorkeur hebt voor een drijfveer maar bewust en onbewust verschillende loopbaanwaarden hebt.

Drijfveren veranderen

Drijfveren die sterk samenhangen met je persoonlijkheid zullen over het algemeen minder snel veranderen. Mensen die van nature introvert zijn, zullen een werkwaarde als ‘rust’ belangrijk blijven vinden. Maar er zijn ook drijfveren die in de loop der tijd kunnen toe- of afnemen. Jongeren zijn bijvoorbeeld gevoelig voor acceptatie en status. Terwijl mensen die wat ouder zijn of een gezin gaan stichten bijvoorbeeld meer waarde gaan hechten aan zaken als de balans tussen werk en privé.

Conflicterende drijfveren

Drijfveren kunnen ook met elkaar in conflict komen. Iets dat je vaak ziet gebeuren als mensen tijdens hun carrière promotie maken. Er zijn genoeg mensen die heel tevreden zijn met hun werk. Op een gegeven moment worden ze gevraagd om manager te worden. Ze kunnen dan meer verdienen en krijgen dan ook andere verantwoordelijkheden. Voor sommige mensen zal dit een lastige keuze zijn. Want drijfveren als macht en geld komen dan in conflict met een drijfveer als inhoud en bijvoorbeeld fysiek werk. Nog even los van de vraag of een functie als manager qua vaardigheden goed past, is het dan ook belangrijk om goed na te gaan welke drijfveren belangrijker zijn of beter passen.

Om te bepalen welke drijfveren het beste bij je passen, kun je de werkwaarden oefening doen. Je selecteert de werkwaarden die je aanspreken uit de lijst met 50 werkwaarden. Vervolgens kies je de hieruit de werkwaarde die je het meest aanspreekt. Uit de overgebleven werkwaarden kies je wederom de favoriet. Meer uitleg over deze oefening staat onderaan de lijst met 50 werkwaarden. 

Realiseer je wel dat drijfveren slechts een van de factoren zijn voor een goede loopbaankeuze. Naast drijfveren (wat vind ik belangrijk?) moet je ook letten op je interesses (wat vind ik leuk om te doen?), je competenties (wat zijn mijn hard skills en soft skills?) en je persoonlijkheid (wie ben ik?). Doe hiervoor de beroepskeuzetest om je interesses te onderzoeken, de competentietest om je soft skills te meten of de big five persoonlijkheidstest voor je score op de vijf hoofddimensies van persoonlijkheid.

[1] Reiss, S. (2000). Who Am I? The 16 basic desires that motivate our actions and define our personalities. New York: Tarcher/Putnum.
[2] E.H. Schein (2011), Loopbaan-ankers. Ontdek je werkelijke waarden, Den Haag, Sdu Uitgevers b.v.